سال ۲۰۲۵ برای صنعتخودرو دنیا، بیش از آنکه سال رشد تولید یا جهش فروش باشد، سال بازتعریف زنجیرهتامین و آزمون تابآوری قطعهسازان بود. زنجیرهای که پس از شوکهای پیدرپی دهه ۲۰۲۰ از همهگیری کرونا گرفته تا بحران تراشهها، تغیرات ژئوپلیتیک و جهش هزینههای انرژی وارد مرحلهای تازه شده است؛ مرحلهای که در آن دیگر صرفا «تامین بهموقع» کافی نیست و مفاهیمی چون امنیت تامین، تنوع جغرافیایی، سودآوری پایدار و توان فناورانه به معیارهای اصلی بقا تبدیل شدهاند.
بررسی عملکرد قطعهسازان دنیا تا پایان ۲۰۲۵ نشان میدهد زنجیرهتامین خودروسازان در اروپا، آسیا و آمریکا اگرچه از فروپاشی فاصله گرفته، اما همچنان با فشارهای ساختاری عمیقی دستوپنجه نرم میکند؛ فشارهایی که آینده صنعتخودرو را بیش از هر زمان دیگری به تصمیمات امروز قطعهسازان گره زده است.
زنجیرهتامین پس از بحران؛ خروج از شوک، ورود به فرسایش
برخلاف سالهای ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲ که اختلالات زنجیرهتامین به شکل ناگهانی و حاد بروز کرد، سال ۲۰۲۵ را باید سال «فرسایش تدریجی» دانست. کمبود شدید تراشهها تا حدی مدیریت شد، اما جای خود را به مجموعهای از چالشهای مزمن داد: افزایش هزینه نیروی کار، رشد بهای مواداولیه، فشارهای زیستمحیطی، الزامات جدید فناوری و کاهش حاشیهسود.
گزارشهای بینالمللی نشان میدهد سود عملیاتی بسیاری از تامینکنندگان بزرگ قطعات خودرو هنوز بهسطح پیش از پاندمی بازنگشته است. درواقع، بخش قابل توجهی از قطعهسازان جهانی در وضعیتی قرار گرفتند که افزایش درآمد اسمی، لزوما بهبهبود سودآوری منجر نشد. این موضوع بهویژه در اروپا و آمریکای شمالی نمود بیشتری داشت؛ جایی که هزینههای تولید سریعتر از رشد تقاضا افزایش یافت.
اروپا؛ قطعهسازی زیر سایه گذار سبز و افت تقاضا
زنجیرهتامین خودروسازی اروپا در سال ۲۰۲۵ با دو فشار همزمان مواجه بود؛ از یک سو، الزامات سختگیرانه گذار بهخودروهای برقی و کاهش آلایندگی و از سوی دیگر، افت نسبی تقاضای خودرو در برخی بازارهای اصلی. بسیاری از قطعهسازان سنتی اروپایی که تمرکز آنها بر موتورهای احتراقداخلی، گیربکسهای کلاسیک و قطعات مکانیکی بود، با کاهش سفارشها روبهرو شدند. در مقابل، شرکتهایی که زودتر بهحوزههایی چون الکترونیک خودرو، سیستمهای مدیریت باتری، نرمافزار و سامانههای کمکراننده وارد شده بودند، عملکرد باثباتتری ثبت کردند.
درهمین حال، صنعت قطعهسازی اروپا شاهد تعدیل نیرو و ادغامهای گسترده بود. کاهش دهها هزار شغل در این بخش، نشانهای از تلاش برای بقا در محیطی با حاشیهسود محدود است. بسیاری از تحلیلگران معتقدند اروپا در سال ۲۰۲۵ وارد مرحلهای از «غربال ساختاری» در قطعهسازی شد؛ مرحلهای که در آن بازیگران کوچک و کمفناوری یا راه خروج از بازار را در پیش گرفتند یا در قالب ادغام جذب شرکتهای بزرگتر شدند.
آمریکا؛ بازگشت به داخل، اما با هزینه بالای داخلیسازی
در ایالاتمتحده، زنجیرهتامین خودروسازان در سال ۲۰۲۵ بیش از هر چیز تحتتاثیر سیاستهای صنعتی و تجاری قرار داشت. تمرکز بر داخلیسازی تولید، کاهش وابستگی به آسیا و حمایت از تولیدکنندگان داخلی، فرصتهایی برای برخی قطعهسازان آمریکایی ایجاد کرد؛ اما این سیاستها بدون هزینه نبود.
افزایش تعرفهها، کمبود نیروی کار ماهر و بالا بودن هزینه انرژی و دستمزد، فشار مضاعفی به تامینکنندگان وارد کرد. در نتیجه، بخشی از قطعهسازان آمریکایی اگرچه از نظر حجم سفارش وضعیت مناسبی داشتند، اما از نظر سودآوری با چالش روبهرو شدند. درعین حال، بازار آمریکا در حوزه قطعات مرتبط با خودروهای برقی، باتری و زیرساختهای شارژ رشد قابل توجهی را تجربه کرد. شرکتهایی که توانستند خود را با این موج جدید هماهنگ کنند، جایگاه بهتری در زنجیرهتامین خودروسازان بزرگ آمریکایی بهدست آوردند
آسیا؛ چین در مرکز زنجیره، هند در مسیر صعود
آسیا در سال ۲۰۲۵ همچنان ستون فقرات زنجیرهتامین جهانی خودرو باقی ماند. چین، بهویژه در حوزه قطعات الکترونیکی، باتریها و مواد حیاتی نقش بیبدیلی ایفا کرد. تسلط این کشور بر بخش بزرگی از فرآوری مواداولیه مورد نیاز خودروهای برقی، وابستگی زنجیره جهانی را حفظ کرد؛ وابستگیای که هم مزیت هزینهای ایجاد میکند و هم ریسک ژئوپلیتیک. همچنین در کنار چین، هند بهتدریج جایگاه خود را بهعنوان مقصد جدید سرمایهگذاری در قطعهسازی تقویت کرد. هزینه پایینتر نیروی کار، بازار داخلی رو بهرشد و سیاستهای حمایتی، هند را بهگزینهای جذاب برای تنوعبخشی زنجیرهتامین تبدیل کرد.
ژاپن و کرهجنوبی نیز با تمرکز بر قطعات با فناوری بالا، بهویژه در حوزه نیمهرساناهای خودرویی و سیستمهای هوشمند، نقش کلیدی خود را حفظ کردند.
فناوری؛ مرز جدید رقابت قطعهسازان
یکی از مهمترین ویژگیهای زنجیرهتامین خودرو در سال ۲۰۲۵، تغییر ماهیت رقابت میان قطعهسازان بود. دیگر صرفا مقیاس تولید یا قیمت پایین تعیینکننده نیست؛ بلکه توان فناورانه، سرعت نوآوری و قابلیت ادغام با پلتفرمهای دیجیتال خودروسازان اهمیت یافته است.
قطعهسازانی که به حوزه نرمافزار، داده، هوش مصنوعی و الکترونیک قدرت وارد شدند، توانستند موقعیت خود را در زنجیرهتامین تثبیت کنند. در مقابل، تولیدکنندگان قطعات کمفناوری با فشار فزایندهای مواجه شدند و در بسیاری موارد بهحاشیه رانده شدند.
بازطراحی زنجیرهتامین؛ از «ارزانترین» به «ایمنترین»
یکی از تغییرات مهم سال ۲۰۲۵، بازتعریف معیارهای انتخاب تامینکننده توسط خودروسازان بود. اگر در دهههای گذشته، «کمترین قیمت» اولویت اصلی بود، اکنون عواملی مانند امنیت تامین، پایداری زیستمحیطی، شفافیت داده و انعطافپذیری جایگاه پررنگتری پیدا کردهاند. خودروسازان بزرگ تلاش کردند زنجیرههای تامین کوتاهتر، متنوعتر و دیجیتالیتری ایجاد کنند. این رویکرد اگرچه ریسک اختلال را کاهش میدهد، اما هزینه نهایی تولید را افزایش میدهد؛ هزینهای که در نهایت به مصرفکننده منتقل میشود.
ایمنی؛ حلقهای حساس در زنجیرهتامین ۲۰۲۵ بود
یکی از ابعاد کمتر دیدهشده اما بهشدت اثرگذار زنجیرهتامین خودرو در سال ۲۰۲۵، موضوع ایمنی قطعات و سامانههاست؛ حوزهای که مستقیما با عملکرد قطعهسازان گره خورده و بهیکی از معیارهای اصلی ارزیابی تامینکنندگان تبدیل شده است. با افزایش سهم سامانههای پیشرفته کمکراننده (ADAS)، الکترونیک قدرت، باتریها و نرمافزار در خودروهای جدید، ماهیت ایمنی از یک مساله مکانیکی به یک چالش فناورانه و سیستمی تغییر کرده است.
در اروپا و آمریکا، سختگیری نهادهای نظارتی در زمینه ایمنی عملکردی، ایمنی سایبری و استانداردهای تصادف، فشار مضاعفی بر قطعهسازان وارد کرد. تامینکنندگانی که نتوانستند الزامات جدید را در طراحی و تولید رعایت کنند، با ریسک حذف از زنجیرهتامین خودروسازان بزرگ مواجه شدند. در مقابل، قطعهسازانی که در حوزه حسگرها، نرمافزارهای ایمن، سیستمهای ترمز پیشرفته و مدیریت ایمنی باتری سرمایهگذاری کردند، موقعیت رقابتی بهتری بهدست آوردند. همزمان، افزایش پیچیدگی زنجیرهتامین باعث شد ریسک خطا، نقص کیفی و حتی حملات سایبری به یکی از دغدغههای جدی صنعت تبدیل شود. بههمین دلیل، در سال ۲۰۲۵ ایمنی دیگر صرفا یک الزام فنی نبود، بلکه بهشاخصی راهبردی برای اعتماد، تداوم همکاری و پایداری زنجیرهتامین خودرو بدل شد.
سال 2025 عبور از بحران یا تثبیت فشار؟
برآیند تحولات نشان میدهد سال ۲۰۲۵ نه پایان بحران زنجیرهتامین خودرو بود و نه آغاز یک دوران طلایی. این سال را باید نقطه تثبیت فشارهای ساختاری دانست؛ سالی که در آن قطعهسازان جهانی مجبور شدند خود را با واقعیتی جدید وفق دهند.
واقعیتی که در آن، سودآوری آسان گذشته جای خود را بهرقابتی فشرده، فناوریمحور و سیاستزده داده است. آینده زنجیرهتامین خودرو بیش از هر زمان دیگری به توان تطبیق قطعهسازان با این شرایط بستگی دارد؛ تطبیقی که برندگان و بازندگان دهه آینده صنعتخودرو را مشخص خواهد کرد.
